Psikoloji

Demans Nedir, Nedenleri Nelerdir?

Demans, hafıza, dil ve akıl yürütme gibi bilişsel işlevlerin kaybıdır. Hafıza kaybı, muhakeme bozukluğu, davranış ve kişilik değişiklikleri ile yaşayan insanlara verilen bir tanıdır.

Demans, dünya çapında 47 milyondan fazla insanı etkileyen yaygın (ve karmaşık) bir durumdur. Bu demografi, hem demans teşhisi konan yaşlı yetişkinleri hem de durumu geliştirme riski taşıyan genç yetişkinleri içerir. 2050 yılına kadar bunama ile yaşayan insan sayısı en az 115 milyon olacak.

Demansın en yaygın şekli, genellikle 50 ila 65 yaşları arasında başlayan Alzheimer hastalığıdır. Amerika Birleşik Devletleri’nde, 65 yaş ve üstü her 10 kişiden 1’i bu demans formuyla yaşayacak. Demans, 85 yaşın üzerindeki kişilerde çok daha sık görülür.

Demans Türleri Nelerdir?

Demansın farklı türleri vardır; bununla birlikte, hepsi bir tür hafıza kaybına, davranış değişikliklerine ve/veya düşünme güçlüğüne neden olur. Demansı olan çoğu insan, oryantasyon bozukluğu, ilgisizlik ve sosyal geri çekilme gibi hem davranışsal hem de bilişsel belirtiler gösterir. Lewy Body Demansı, Frontotemporal Demans, Vasküler Demans ve Pick hastalığı (istemsiz bir sarsıntı hareketine neden olan) dahil olmak üzere birçok demans türü vardır.

demans
demans

Lewy Body Dementia, demansın ikinci en yaygın şeklidir (Alzheimer’dan sonra). Genç başlangıçlı grupta demansın en yaygın nedenidir ve genellikle ailelerde görülür. Buna sahip bazı insanlar ayrıca halüsinasyonlardan (orada olmayan şeyleri görme veya duyma), sanrılardan (doğru olmayan güçlü inançlar) ve hareketle ilgili sorunlardan muzdarip olacaktır.

Frontotemporal Demans kişilik, davranış, dil ve/veya harekette değişikliklere neden olur. Bu formu geliştiren insanlar, ketleme eksikliği veya dürtü kontrolünün kaybı, ilgisizlik veya kişisel ve sosyal görünümlerine ilgi duymama, empati eksikliği ve sosyal olarak uygunsuz yorumlar yapma gibi anormal davranışlar yaşayacaklardır. Vasküler demans, beyne giden kan akışının azalmasından gelişir. Bu, arterlerin sertleşmesinin veya beynin farklı bölgelerine kan akışını bozan küçük vuruşların sonucu olabilir. Semptomlar, yatar veya oturur pozisyondan kalktıktan sonra ani bir kafa karışıklığı veya bilinç kaybını içerir.

Beynin belirli bölgelerine uygun olmayan kan akışı, fiziksel hareket ve konuşma sorunlarının yanı sıra akıl yürütme, hafıza ve yargılama sorunlarına neden olur. Vasküler demans, yüksek tansiyon (hipertansiyon) ve/veya arterlerinde sertleşme öyküsü olan yaşlı kadınlarda çok yaygındır. Pick hastalığı, esas olarak erkekleri etkileyen bir bunama şeklidir. Genellikle 50 ila 60 yaşları arasında görülür ve belirtiler arasında zeka kaybı, hafıza sorunları ve kişilik değişiklikleri bulunur.

Pratik Demans Bakımı Nasıl Olmalıdır?

Demansı olan birine bakmanın bir yolu, teşhislerinden ziyade yeteneklerini düşünmektir. Örneğin, sevdiklerinizin dışarıda veya evden uzaktayken gezinme veya kaybolma riski altında olduğunu keşfettiyseniz, ortamı bunu daha az olası hale getirmek için ayarlayın. Demanslı birinin kaybolmasını veya kaybolmasını önlemeye yardımcı olmak için evinizi daha güvenli hale getirmenin birçok yolu vardır.

Bir merdiven üzerindeki korkuluklar, merdivenlerden düşme riskini %84 oranında azaltabilir ve bir kapı kolu kapağı takmak, gezinme riskini %67 oranında azaltabilir. Sevdiklerinizi yaralanmalardan korumanın başka birçok yolu vardır. Örneğin, tuvaleti kullanmak veya yatağa girip çıkmak için bir tırabzan takabilirsiniz.

demans
demans

Merdivenlere kapılar koyabilir ve sıcak su ısıtıcılarının, radyatörlerin veya mahal ısıtıcılarının ulaşamayacağından emin olabilirsiniz. Ayrıca, gezinmeyi veya düşmeyi önlemek için pencereleri ve kapıları kilitli tutmalısınız. Sevdiğiniz kişi odasından ayrıldığında veya yardıma ihtiyacı olduğunda sizi uyaracak hareket dedektörleri takmanız da iyi bir fikirdir.

Demans Bakımı Nasıl Kolaylaştırılır?

Demans bakımını kolaylaştırmanın bir başka yolu da “kendi” nesnelerini tanımalarına yardımcı olmaktır. Bu, görme bozukluğu olanlar ve demansı olanlar için çok yararlı olabilir. Örneğin, yiyecekleri veya ilaçları önceden etiketleyerek ve/veya tanıdık ve düzenli kaplarda saklayarak, sevdiklerinizin bir şeyin ne olduğunu ve ne için olduğunu anlamasını kolaylaştırdınız.

Sevdiklerinizin odalarının içinde veya evin etrafındaki eşyalarını kaybetmemesi için kapı ve çekmeceleri etiketleyerek de aynısını yapabilirsiniz. Ayrıca sevdiklerinizin kendilerini iyi hissetmediğinde, kaybolmuş hissettiğinde veya endişe yaşadığında gideceği belirli “kasa” konumlarını belirlemeye çalışabilirsiniz.

Demanslı birine bakım sağlamanın bir başka pratik yolu da bir kriz planı geliştirmektir. Tıbbi müdahale ihtiyacı gibi bir durum ortaya çıkarsa, herkesin ne yapması gerektiğini bilmesi için bir planın olması yararlıdır. Herkesin belirli semptomların farkında olduğundan emin olabilirsiniz, böylece ne zaman acil bir durum olduğunu bilirler ve harekete geçebilirler. Ayrıca, bu durumlarla nasıl başa çıkacağınız konusunda pratik yapabilir ve herkesin en iyi hareket tarzını bildiğinden emin olabilirsiniz.

demans

Demansı olan birine ve bakıcısına yardım etmenin birçok yolu vardır. Örneğin, hoşlandıkları aktiviteleri yaparak harcamaları için daha fazla zaman planlayabilirsiniz. Bir yere gitmeleri veya başkalarıyla vakit geçirmeleri gerektiğinde endişelenirlerse, aynı durumda kalmamaları için başka bir odaya seyahat etmeyi veya birlikte alışverişe çıkmayı deneyin. Ayrıca diyetlerini, egzersizlerini ve çevrelerini izleyebilirsiniz, böylece bu onların şartlarında yapılır. Son olarak, sevdiklerinizin de yapmaktan keyif aldığı eğlenceli şeyleri unutmayın!

Bir bakıcı olarak, sevdiklerinizin davranışlarındaki değişikliklerle nasıl başa çıkacağınızı öğrenmeniz gerekecek. Bunu kolaylaştırmak için yapabileceğiniz birçok pratik şey var. Örneğin, sevdiklerinizi günlük rutinlerine ne kadar çok dahil ederseniz, etraflarında olup bitenlerden o kadar memnun ve hissedeceklerini bilirler. Demansı olan birine yardım etmenin bir başka yolu da aile rutinlerini olabildiğince tutarlı tutmaktır. Rutininiz ayrıntılı olmak zorunda değildir, ancak günlük check-in’leri, yatma zamanlarını ve yemek zamanlarını içermelidir. Demans başlamadan önce sevdiklerinizin keyif aldığı hobilere ve etkinliklere devam etmek de iyi bir fikirdir.

Bu yazıyı değerlendirin

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu